Gemeenten krijgen vaak kritiek omdat inwoners willen dat ze ingrijpen bij de wolf of wat doen aan het stikstofprobleem. In de praktijk heeft de gemeente vaak maar beperkte mogelijkheden. De belangrijkste besluiten liggen vaak bij de provincie of de landelijke overheid. 

De Rijksoverheid maakt de regels voor stikstof. Het kabinet beslist hoeveel stikstof Nederland moet verminderen en welke regels daarvoor gelden. Een voorbeeld van zo’n regel is dat projecten alleen mogen doorgaan als ze de natuur niet beschadigen. 

De provincie controleert of bedrijven zich aan de stikstofregels houden. De provincie geeft natuurvergunningen voor bedrijven, beslist over de uitbreiding van veehouderijen,en bepaald hoe natuurgebieden beschermd worden. Zo heeft provincie Gelderland laatst met een plan voor stikstof-reductiegebieden. 

Lees ook: Provincie Gelderland zet plannen voor stikstof-reductiegebieden rond de Veluwe door

In het geval dat een boer zijn stal wil uitbreiden, is het aan de provincie om te beoordelen of dat extra stikstof oplevert in een natuurgebied. Als dat zo is, kan de vergunning worden geweigerd. Dat is niet aan de gemeente om te beslissen.

“Gemeenten kunnen er wel mee te maken krijgen, bijvoorbeeld bij vergunningen of bestemmingsplannen”, legt hoogleraar Hansko Broeksteeg uit. “Maar ze zijn niet de belangrijkste beslissende overheid”, aldus hoogleraar gemeente- en staatsrecht Hansko Broeksteeg.

De gemeente heeft vooral een rol bij ruimtelijke plannen door middel van een omgevingsplan. De gemeente kan bepalen waar woningen, bedrijven of wegen mogen komen. Bij nieuwe projecten kunnen gemeenten ook maatregelen nemen om de uitstoot te beperken, zoals minder verkeer toestaan, een wijk autoluw maken of tijdens de bouw elektrisch materieel laten gebruiken.

Maar daarvoor geldt wel, als een project extra stikstof veroorzaakt, moet er eerst een natuurvergunning van de provincie komen. Zonder die vergunning kan de gemeente niet bouwen. 

Soms kunnen gemeenten ook stikstofruimte creëren binnen hun plannen. Dat kan bijvoorbeeld als een vervuilende activiteit stopt en er iets nieuws komt dat minder stikstof uitstoot. Dit heet intern salderen. Ook kunnen gemeenten helpen bij extern salderen, waarbij bijvoorbeeld een veehouderij stopt zodat ergens anders gebouwd kan worden. 

De provincie moet dit uiteindelijk goedkeuren. Daardoor hebben gemeenten vooral een indirecte rol: ze maken plannen en zoeken oplossingen, maar de provincie beslist of een project met stikstof mag doorgaan.

Ook wat betreft de wolf heeft de gemeente beperkte mogelijkheden om besluiten te nemen. De wolf is een beschermde diersoort in Europa. Dat staat in de Europese Habitatrichtlijn. De Nederlandse overheid kan bepalen hoe de wolf beschermd moet worden in Nederland en wanneer ingrijpen mogelijk is. Het doden van een wolf mag nu alleen in uitzonderlijke situaties.

De provincie is de instantie die de wolf ‘beheert’. De provincie beslist over maatregelen als wolven gevaarlijk gedrag vertonen, geeft subsidies voor wolfwerende hekken en betaalt schade aan boeren. 

Een gemeente heeft zelf weinig directe bevoegdheid over de wolf. De gemeente kan inwoners wel informatie bieden over wolven en veiligheid in recreatiegebieden regelen. De gemeente kan eventueel maatregelen nemen voor de openbare orde als dat nodig is,bijvoorbeeld een gebied sluiten na een incident. 

Maar de gemeente kan niet zelf beslissen om de wolf te laten doden of een wolf te verplaatsen. Die beslissing ligt bij de provincie.