De synagoge zijn ze kwijt, nu brengt Joods Erfgoed Harderwijk het verhaal naar de mensen

Eén van de nieuwe bestuursleden is Peter Timmer. "Ik ben zelf niet Joods, maar wel heel erg geïnteresseerd in het Jodendom, het Hebreeuws en de synagogale gezangen. Op dat terrein ben ik erg betrokken", zegt de Hierdenaar (60).

De verkoop van de Oude Synagoge door JSH Monumenten BV zorgde voor veel reuring. Sinds 1 november 2025 is de Oude Synagoge eigendom van Godelieve Sloot uit Harderwijk. Zij bouwde het pand om tot denksportcentrum.

Timmer begrijpt de ontstane commotie. "Als je een synagoge verkoopt, zijn er andere herinneringen en emoties dan bij de verkoop van een kerkgebouw. De gemeente heeft het niet gekocht, wij gaan nu op zoek naar andere vormen waarop het wel kan om het Joods erfgoed uit te dragen."

Timmer en het nieuwe bestuur accepteren de nieuwe situatie. "Het is haar goed recht dat Godelieve het pand heeft gekocht. Wij gaan zonder het gebouw het Joods erfgoed op de kaart zetten. Soms hebben we wel contact met haar, bijvoorbeeld als wij een herdenking willen houden. Eén keer per jaar is dat de Auschwitzherdenking, om de 21 Joodse mensen die weggevoerd zijn en zijn omgekomen te herdenken. Daar wil Godelieve wel bij helpen en dan kunnen we de Oude Synagoge huren."

Nu de stichting geen gebruiksrecht meer heeft op de ruimte, is de expositie over het Joodse erfgoed verdwenen. De nieuwe eigenaresse zegt de geschiedenis van het gebouw wel in ere te willen houden.

Bepaalde elementen zijn in het Denksportcentrum nog te zien, zoals de viool van Ezechiël de Lange. De voetbalschoenen en een oude bal liggen er als symbool voor het verhaal van Appie, de zoon van Ezechiël die met een aantal vrienden in 1927 voetbalclub VOG oprichtte. Ook waren Joodse Harderwijkers actief betrokken bij muziekvereniging Crescendo. Muziekinstrumenten herinneren daar nog aan.

Het namenbord van de omgekomen Joodse Harderwijkers blijft volgens Sloot op de gevel. "We willen gesprekspartner blijven voor de stichting, zoals voor de jaarlijkse Auschwitzherdenking. Zodat het oorspronkelijke verhaal van de Joodse Harderwijkers verteld kan worden. We krijgen ook nog regelmatig bezoek van familie van Joodse voorouders die hier vroeger hebben gewoond."

Op korte termijn zijn er geen concrete plannen om de expositie terug te laten keren. Timmer: "De spullen stonden ingepakt en moesten op een gegeven moment weg. We hebben ze opgehaald en deze zijn ergens ondergebracht. Totdat er ergens anders plek is om die expositie tot ieders tevredenheid neer te zetten."

De Stichting Joods Erfgoed Harderwijk is in 2018 opgericht door Anton Daniëls, Herman van Splunter en Matty Moggré. Het nieuwe bestuur werkt momenteel aan de invulling van de bestuursfuncties en aan de koers van de stichting. Ook wordt gewerkt aan een nieuwe versie van het boek van Anton Daniëls over Joodse Harderwijkers.

Timmer: "Onze focus ligt nu meer op het uitdragen van immaterieel erfgoed. Een aantal mensen in het bestuur wil dit doen door scholen te bezoeken. Zelf wil ik bijvoorbeeld bij verenigingen synagogediensten gaan uitleggen. Er komen vast nog andere ideeën bij."

Dat de gedenkwand met herinneringen aan het Joodse leven in de synagoge er niet meer is, dwingt de stichting volgens Timmer na te denken over haar toekomst. "We hebben gezegd dat we de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk willen bewaren, maar niet opdoeken."