Tekst uitgesproken door Bert-Jan Dokter in de Kruiskerk in Wezep
Op 10 mei 1940 viel Nazi Duitsland Nederland binnen. Wie op 10 mei 1940 10 jaar jong was is vandaag 93. De generatie die de oorlog in ons Nederland aan den lijve ondervonden heeft verdwijnt. Straks resten ons alleen nog geschreven getuigenissen. Oude foto’s en korrelige zwart-wit film beelden.
Hoe houden we de bittere lessen uit de geschiedenis levend? Hoe zorgen wij er in ons dagelijks leven voor dat dezelfde foute wegen van oorlog, geweld en haat nooit meer ingeslagen worden?
De prijs van onze vrijheid en welvaart was en is namelijk onbeschrijfelijk hoog. Zoveel doden onder burgers en onder militairen die ons kwamen bevrijden. Zoveel mensen in werk- en dodenkampen. Vrouwen, kinderen en mannen die uitgehongerd, uitgemergeld, vermoord en vergast werden. Omdat ze Joods, Sinti, Roma of Homo waren. Zoveel onbeschrijfelijk leed. Wie kan er eigenlijk met zijn of haar hoofd bij hoe mensen dit anderen kúnnen aandoen. Zoveel haat. Het complete verraad van mens en menselijkheid. Zo beestachtig. Zo onmenselijk. Zo beangstigend.
Na WOII was er eigenlijk sprake van een verwoesting van het menselijk beeld. Want je kunt mensen wel uit de oorlog halen, maar de oorlog die zij hebben meegemaakt kun je níet uit die mensen halen. Een trauma dat een leven lang meegedragen werd. Emotioneel beschadigd.
Diepe littekens op de ziel. Een trauma dat zelfs werd doorgegeven aan de volgende generatie, familie en vrienden.
Het thema van Dodenherdenking 2023 is "Leven met Oorlog"
Hoe dragen we de impact van oorlog over aan het bewustzijn van nieuwe generaties? Wat doen die herinneringen van de oorlogsgeneraties anno 2023 met ons? Die herinneringen zijn immers steeds minder levend. Het zijn schriftelijke herinneringen en oude korrelige zwart-wit plaatjes. Het lijkt zo ver weg. Zo lang geleden.
We raken de directe band met ons oorlogsverleden kwijt als we deze verschrikkelijke historie niet levend houden in onze vrijheid en welvaart van vandaag.
En helaas is oorlog niet iets van 78 jaar geleden. Ook de gevolgen er van niet. Want ook wij merken vandaag de dag de gevolgen van een oorlog op 24 uur rijden van Nederland. In de Oekraïne. Een land dat met een legermacht is binnengevallen door het buurland. Waar steden, ziekenhuizen, scholen, woningen, infrastructuur worden verwoest. Oorlogsgeweld tegen burgers. Vrijheid ontnomen door een beangstigend leven in oorlog. Het gebeurt wéér.
En tussen 1945 en 2023 hebben vele Nederlandse militairen een rol gespeeld in oorlogen en vredesmissies. De Indische Onafhankelijkheidsoorlog (politionele acties) van 1945 tot 1949. De vredesmissies in Korea, de Golfoorlog, Irak, Afghanistan, Libië, Bosnië. Van 1945 tot nu waren Nederlandse militairen betrokken bij 136 vredesmissies. Naar schatting kwamen 5.180 Nederlandse militairen om na de Tweede Wereldoorlog.
Hun collega’s die overleefden, onze veteranen, kwamen óók met littekens thuis. Een oud-marinier sergeant zei ooit tegen me: "Je moet leren normaal te blijven in volstrekt abnormale situaties". Een heel onderkoelde zin die eigenlijk zegt: "Ook als militair blijf je een mens en moet je vasthouden aan je menselijke normen en waarden, terwijl álles om je heen onmenselijk, beangstigend, stressvol, onwerkelijk en verschrikkelijk is".
Want ook als militair zul je ooit weer ‘normaal burger’ moeten zijn ná je uitzending. In je gezin, werk en verenigingsleven. En wij kennen de voorbeelden. Oud-militairen met PTSS, die nooit meer hun onschuldige zelf van vóór de missie worden. Die nog steeds wakker schrikken van nachtmerries. Van beelden en gebeurtenissen die nooit meer van hun netvlies verdwijnen. Beelden en gebeurtenissen die wij als gewone burgers niet aan den lijve ondervonden.
Ook zij zijn uit een oorlog gehaald, de oorlog niet uit hen.
Het zijn lessen die we onder ogen móeten blijven zien. Omdat alleen mensen oorlog maken. Als wij in vrede willen blijven leven dan kúnnen we niet zonder besef van de lessen die de historie ons biedt. Vrede en welvaart zijn werkwoorden. Geen consumptieartikelen. Vrede, vrijheid en beschaving moeten dagelijks waargemaakt worden. En als wij onszelf en ons nageslacht niet meer actief onderwijzen over leven in oorlog en wat dat betekent, dan gaat we onherroepelijk alle gemaakte fouten als mensheid weer opnieuw maken. Ook dat is een pijnlijke geschiedenisles.
Er zijn al jarenlang oorlogen actief op moeder aarde. Ze lijken vaak een ver van ons bed show. Onterecht, want oorlogen elders raken ons ook. Of dat nu is door economische gevolgen, stromen vluchtelingen of de stroom aan beelden in de media die ons tóch beïnvloeden in ons wereldbeeld. Als je alles aan oorlogen op de voet volgt kun je er compleet somber en neerslachtig van worden. Compleet wegkijken kan niet. Zonder bewustzijn herkennen we de grenzen van vrede, vrijheid en veiligheid namelijk niet meer. En dan worden die grenzen ook niet meer bewaakt.
We mogen juist zijn wie we willen zijn. We mogen in vrijheid leven en beleven. Waarbij we móeten beseffen dat míjn vrijheid alleen bestaat is als er vrijheid voor óns allen is. Wederzijds. Gelijk en gelijkwaardig. Dus ja, vrijheid kent grenzen.
Mijn vrijheid kan niet bestaan als ik daarmee jouw vrijheid inperk. Door ongelijke behandeling ontstaan onbalans en onderdrukking.
Onverschilligheid ligt nu eenmaal snel op de loer als er geen besef heerst dat vrijheid, vrede en beschaving onderhouden moeten worden. Telkens weer. Vandaag de dag zijn er ook groeiende verschillen. Waardoor mensen zich achtergesteld of ongewenst voelen. Gebruikt, miskent en overgeslagen. Een broeinest aan hatelijkheden stroomt dagelijks uit diverse social-media kanalen. En vaak ook bewust en doordacht gevoed door hen die positie verwerven dankzij weerstand en het tegenover elkaar zetten van bevolkingsgroepen. Grimmigheid, verruwing en menings-misvorming verspreidend als marketing model.
U, ik en de mensen rondom u in deze kerk kunnen er al volstrekt verschillende meningen en overtuigingen op na houden. Dat hoort óók bij een open en vrije democratie en beschaving. Mits we elkaar respectvol blijven benaderen, leren luisteren, proberen te verstaan. Als we elkaar niet uit het oog verliezen.
We zijn hier bij elkaar met een gemeenschappelijke reden: De Dodenherdenking. Het raakt ons. Wij willen het aandacht geven. Wij willen erbij stilstaan. Wij willen samen ons respect en dankbaarheid tonen voor hen die, vaak al jong, uit het leven gerukt zijn omdat zij opstonden voor ónze vrede en vrijheid. Waar zij nooit van mochten proeven noch genieten. Waar altijd de pijn van verdriet en gemis is achtergebleven in hun gezin, familie en vriendenkring.
Zij hebben hun leven gegeven.
Nu én morgen is het aan óns om dat grote offer te verdienen en levend door te geven.
Dank u voor uw komst, dit waardevolle samenzijn en uw aandacht.
Bert-Jan Dokter
Foto's Herdenking Hattemerbroek
Registratie Oldebroek: kijk hier