Gijs speelt al ruim 30 jaar vrijwillig slachtoffer: ‘Je moet een beetje prettig gestoord zijn’

Uit zijn bebloede hand steekt een glasscherf. “Het wisselen van een vuilniszak waar glas inzit. Een situatie die ons binnenshuis allemaal kan overkomen.” Binnen dertig seconden laat Gijs Druijff in zijn woonkamer zien hoe hij een verhaal ensceneert en een wond grimeert. Met een paar snelle vegen poetst hij het letsel weg om een volgende situatie te tonen.

Gijs bootst als LOTUS-slachtoffer letsels en situaties zo realistisch mogelijk na, zodat EHBO- en BHV-hulpverleners kunnen oefenen. LOTUS staat voor Landelijke Opleiding tot Uitbeelding van Slachtoffers.

Bij een LOTUS-kring leren mensen om letsel en slachtoffers zo reëel mogelijk uit te beelden voor Eerste Hulp- en bedrijfshulpverleningstrainingen (BHV) en rampenoefeningen. Binnen de LOTUS-kring Nijkerk zijn 28 vrijwilligers actief.

Een vriend van Gijs deed dit vrijwilligerswerk en nam Gijs ruim dertig jaar geleden een keer mee naar LOTUS-kring Nijkerk. Na die kennismaking sloot Gijs zich ook aan. “Ik haalde mijn EHBO-diploma en volgde daarna de opleiding tot LOTUS-slachtoffer.” Die opleiding duurde tweeënhalf jaar. “Het bleek een goede uitlaatklep te zijn naast mijn werk in wagenparkbeheer.”

De landelijke organisatie LOTUS is onderverdeeld in 68 regionale kringen. Sandra van Leeuwen uit Hoevelaken is voorzitter van de landelijke organisatie LOTUS. “Binnen de opleiding leer je: acteren, grimeren, ontwerpen en ensceneren”, somt ze op.

“Het is echt een doe-vak. 75 procent van de tijd ben je kwijt aan grimeren. Het maken van de verwondingen. Hoe ziet de verwonding eruit? Je denkt na vanuit de oorzaak en vandaaruit maak je het letsel.”

Volgens Gijs vinden LOTUS-slachtoffers een shock een lastig ziektebeeld om na te bootsen. “Dan gaat het vooral om de kleur van het basismateriaal bij het grimeren. Binnen een bepaald tijdsbestek moet je weten met welke kleuren je begint. Sommigen streven naar perfectie, dan wordt kleuren een ding en doe je er te lang over.”

De oplossing ligt volgens hem bij een goede inrichting van de grimeerspullen. “Alles goed op kleur leggen. Er zit een verschil in winter- en zomerkleuren. Ervoor zorgen dat je de juiste kleuren bij je hebt is echt van belang.”

Voor andere LOTUS-slachtoffers is het acteerwerk weer een uitdaging. “Het is anders dan toneelspelen. Het moet uit jezelf komen.” Sandra geeft een voorbeeld. “Als je in jouw vinger snijdt, voel je die pijn. Die ene seconde, dat gevoel. Hoe reageer je? Als LOTUS-slachtoffer heb je jouw eigen beleving. Jouw eigen pijngrens. Dat moment leg je vast en neem je mee in het acteren.”  

De tijdsduur van een rollenspel varieert. “Soms duurt het spel tien seconden. Een andere setting een kwartier.” Gijs: “Bij ziektebeelden kun je langer doorspelen en anticipeer je op het tegenspel van de cursist. Je verdiept je extra in de rol.” 

De aanvragen voor LOTUS-assistentie komen vooral van opleidingscentra voor bedrijfshulpverlening, de brandweer, Defensie, ziekenhuizen en huisartsenposten.

De meest uitdagende rampoefeningen als LOTUS-slachtoffer ervoer Gijs bij Defensie. “In Vogelsang (Duitsland) heb ik weleens urenlang in een weiland gelegen. Ik zag de Chinooks over me heen vliegen. Lag ik daar als slachtoffer te wachten, totdat ik werd opgehaald.” 

Hij nam deel aan een watersnoodoefening in Nijkerk. Een grootschalige oefening met helikopterinzet om evacuaties via het water te trainen. “Ook lag ik in mijn pyjama in een ambulance vanuit Ermelo richting het militair ziekenhuis op vliegveld Maastricht”, blikt hij terug op een grote defensieoefening.

“Ik ben ook weleens met een drone verplaatst. Dat was toen nog een meter boven de grond, maar die ontwikkelingen gaan snel.”  

Sandra is ervan overtuigd dat oefenen helpt om hulpverleners meer ervaring op te laten doen. “Dat als het er op aankomt, diegene nog beter weet wat hij of zij moet doen.”

Jaarlijks oefenen meerdere LOTUS-kringen ook bij het calamiteitenhospitaal in Utrecht. “Er wordt vooral geoefend op de selectie tijdens het triageren. Welke kritieke patiënten ontvangen de eerste medische zorg als er sprake is van schaarste in personeel, tijd en middelen.” 

Voor de coronatijd werd de LOTUS-kring vaker ingezet bij grote oefeningen. “Nu is daar helaas geen geld meer voor en zijn er meer inzetten in het bedrijfsleven”, legt Gijs uit die ook instructeur LOTUS is. “Bedrijven willen graag alles snel zien. Zoveel mogelijk leren in zo weinig mogelijk tijd. Van kwaliteit naar kwantiteit.” 

Daardoor neemt het enthousiasme volgens de voorzitter van de LOTUS-kring Nijkerk bij LOTUS-slachtoffers af. “Er is geen tijd meer om door te spelen. Tijd is nu een schaars artikel.” Lang niet alle opdrachten die binnenkomen kunnen ze aannemen. “

Veel van onze vrijwilligers werken nog en die kunnen soms geen vrij krijgen. Het lukt dan niet om iemand in te zetten. Daar zit de frictie”, zegt hij. Gijs en Sandra zien de grote oefeningen graag terugkomen. “Dan zijn vrijwilligers eerder bereid om een dag vrij te nemen. Beschikbare mensen vinden, dat is voor ons de uitdaging.”  

Gijs scrolt in zijn telefoon door zijn volle agenda. Aankomende twee maanden is hij soms wel drie of vier dagen per week op pad. Voor een grote opdrachtgever. Alle servicemonteurs krijgen een BHV-herhaling.

“Als extra activiteit wordt bijvoorbeeld een kantelsimulator ingezet. Als LOTUS-slachtoffer mag ik daar ook in plaatsnemen”, vertelt hij enthousiast over de ervaring om veilig uit een gekantelde auto te stappen. “Dan word je betrokken in het geheel. Is het een samenspel met het team.”  

De groep bepaalt volgens Gijs of het een leuke inzet is. “Dat weet je nooit van tevoren. Zijn de deelnemers fanatiek en betrokken of zitten ze achterover op de bank met een houding van: ik moet hier zijn”, schetst hij. “Dan voelt het als een verplichting en krijg je een minder leuk tegenspel.” 

Aan het begin van een cursus geeft hij altijd aan: ‘zoals ik er nu uitzie, wil ik ook weer weg’. Sandra lacht: “Je moet een beetje prettig gestoord zijn om LOTUS-slachtoffer te spelen.”

In al die jaren heeft Gijs maar één keer ‘no-play’ geroepen. “De EHBO-ers wilden me op een brancard met mijn hoofd naar beneden van de trap afdragen”, zegt hij hoofdschuddend om het voorval. “Dat ging me iets te ver.” 

Gijs komt weleens met blauwe plekken thuis na een minder goede uitvoering van de stabiele zijligging. “Dat is het risico van het vak.” Volgens Sandra ontkom je er niet aan, dat iemand aan je zit. “Het is een soort van contactsport”, stelt zij.

“In het echt kun je iemand soms ook niet om toestemming vragen. Als iemand niet bij bewustzijn is, weet je dat je moet handelen. Niets doen is de enige fout die je kunt maken in een noodsituatie”, benadrukt ze. “Pak die telefoon. 112 bellen is de eerste stap. Zorg dat iemand de juiste hulp krijgt.”